Bernardus van Lier 1773 – 1799

Soms loopt het onderzoek naar een bepaald persoon (tijdelijk) vast. Meestal is dit vanwege het feit dat ik een bepaalde datum niet kan vinden. Voor alle personen die in in de database zijn opgenomen is het streven dat ik daadwerkelijk een akte van geboorte – huwelijk -overlijden heb gevonden. Op die manier blijven de gegevens betrouwbaar.
Zo ook aangaande Bernardus van Lier.

Het Gelders archief geeft online aan dat hij gehuwd was en werd begraven in 1800. Echter, er staan twee begraaf inschrijvingen met twee verschillende data. Dan wordt ik nieuwsgierig en ga ik zoeken!

Afbeelding Gelders Archief, doopboek Bimmen Dtlsl. het gezin Jacobus van Lier gehuwd met Elisabeth Wessels

Zoals te zien in bovenstaande afbeelding werd Bernardus gedoopt op 21 februari 1773 in Bimmen, als eerste kind en zoon van Jacobus van Lier en Elisabeth Wessels.
Bimmen is een dorp binnen de Duitse gemeente Kleef, gelegen aan de Rijn, bij de grens bij Millingen aan de Rijn.

Bernardus is 25 jaar oud als hij op 9 oktober 1798 te Huissen huwt met Gertrudis Putting, geboren in Groessen. Die akte staat hieronder.

Octobris die 9, Bernardus van Lier juvenis natus in Millingen et Gerthruydis Puttings puella nata in het Loo, habitant in Malburgen

Bernardus was geboren in Bimmen, en vestigde zich later in Millingen, waar de tweede grote familiestam van Lier zich ruim vertegenwoordigde. Gertrudis was geboren in Groessen, en was ten tijde woonachtig in het Loo. Na het huwelijk vestigde het echtpaar zich in Malburgen.

Malbergen in de 17e eeuw

Malburgen was een klein dorp rond het kasteel De Malenberg. Er was een veerdienst en een veerhuis, naast een tolhuis. De veerplaats lag op de noordelijke Rijnoever op een dijk, waar zich n de monding van de Nieuwe Haven bevindt. Het dorp lag onder de rook van Huissen.
Na de 15e eeuw liep de bewoning in eerste instantie terug. De kerk werd in de 80 jarige oorlog verwoest, en niet meer opgebouwd. Het kasteel werd in de 16e eeuw verlaten, en verdween langzaaam maar zeker in de Rijn door afslag van de Rijnoever.
Malburgen lag in het district Huissen van het Hertogdom Kleef. Pas tijdens het Congres van Wenen in 1815 werd Huissen en daarmee ook Malburgen definitief aan Nederland toegewezen.

Huissen 1574, het genoemde tolhuis nog aangegeven op de tekening.

Na het huwelijk werd eerst een zoon geboren, Jacobus, op 3 april 1799. Het dopen werd ingeschreven in Huissen. Het jongetje leefde echter maar een paar dagen, en werd begraven op 15 april 1799, eveneens in Huissen. Beide inschrijvingen hieronder.

Na de vondsten van geboorte en huwelijk tracht ik meestal eerst de overlijdens inschrijvingen te achterhalen. Het overlijden van Bernardus werd in eerste instantie niet gevonden. Wel werd er nog een dochter geboren: Bernardina. Zij werd gedoopt op 22 juni 1800, geboren in Malbergen en gedoopt in Huissen.

Doopinschrijving Bernardina van Lier

Wat mij opviel was het woord posthuma achter haar naam.
Vertaald uit het latijn betekend dit zoveel als een kind geboren na de dood van de vader.
Dit was een nieuw gegeven, wat betekende dat het overlijden van Bernardus niet in de burgerlijke stand gezocht moest worden, maar in de DTB (doop trouw begraaf) registers.
Allereerst werd het overlijden van Gertrudis nog gezocht, om meer zekerheid te krijgen.
Zij kwam te overlijden op 16 augustus 1836 en de inschrijving werd wederom gedaan in Huissen.
Deze akte liet zien dat zij eerst weduwe was van Bernardus van Lier en later van Dominicus Arends. De vraag bleef dus waar en wanneer was Bernardus overleden?
Het tweede huwelijk van Gertrudis vond plaats op 19 mei 1801 in Huissen.

Huwelijks inschrijving Dominicus Arends en Gertrudis Putting

Het overlijden van Bernardus kon nu dus gezocht worden tussen april 1799, het overlijden van het eerste kind en juni 1800, de geboorte van het tweede kind. Met dit tijdsbestek van een jaar zou alleen de plaats nog achterhaald moeten worden, teneinde de datum van het overlijden van Bernardus te viinden.
Toch leverde het zoeken in de DTB registers in eerste instantie niets op. Het kon Huissen zijn, Bimmen op Duits grondgebied, of zelfs elders. Daarnaast was het niet zeker of het Rooms Katholiek of Nederlands Hervormd was ingeschreven. Nog steeds zoeken dus…..

Bij een zoektocht als deze wordt gekeken naar alle registraties die een aanknopingspunt kunnen opleveren. In dit geval dochter Bernardina, geboren in 1800, en mogelijk later gehuwd.
Daar werd alles onmiddelijk duidelijk. Bernardina huwde op 10 mei 1826 in Huissen met Jacobus Berndse.
Bij de benodigde te overleggen stukken om te kunnen trouwen staat: “Het doodattest van haar vader verdronken te Malburgen gemeente Huissen”.
Die stukken behoren bij de huwelijkse bijlagen en werden snel gevonden gaven de benodigde feiten weer. Daarmee werden ook de overlijdens- en begraaf inschrijvingen snel gevonden.

Eerste inschrijving overlijden Bernardus van Lier

Den 23e (december 1799) is ‘s avonds over het ijs op den Rhijn tussen Margarieta Warth en het Veer gaande verdronken Bernardus van Lier gebooren te Millingen, getrouwt met Gerthruij Puttings woonende op de Landaan en is nog niet weer gevonden.

Noot: De Landaan lag bij de samenvloeiing van de Huissense vaart en de Rijn, en vormde een aanlegplaats voor het Huissense tolhuis..

Tweede (begraaf inschrijving) Bernardus van Lier

Den 2 meij (1800) is aan het Malburgse Veer gevonden het verdronken licham van Bernardus van Lier op den 23 december 1799 verongelukt oud 30 jaar en begraaven de 3 op het kerkhof.

Bernardus was dus noodlottig aan een droevig einde gekomen. Hoe of wat er precies is gebeurt blijft onduidelijk. Probeerde hij de Rijn over te steken omdat hij aan de andere kant werkzaam was, wellicht was hij van een dijk gegleden en in het water terecht gekomen, of was er een andere oorzaak?
Alles is mogelijk. Wellicht kwam hij zelfs terug van Arnhem, een tocht met voetpaden over dijken die A.J.C. Kremer in 1894 beschreef als:

De Rijn stroomt onmiddelijk langs den dijk, en over die rivier ziet men Malburgen bevallig voor zich liggen.
Die naar Malburgen wil, gaat daar rechts den dijk af naar het Veer. Hier kan men in den regel tamelijk lang op den kant staan wachten, tot het den veerman behaagt, met zijn pont over te komen…..

Dat veer zal in de winter niet hebben gevaren, en de Rijn zal bedekt zijn geweest met ijs.

Malburgen vormde van oudher een belangrijke schakel in het verkeer van Nijmegen naar Arnhem.In de winter was vervoer echter vrijwel onmogelijk. De officiele weg liep van Bemmel naar Huissen en vandaar via het Malburgse veer naar Arnhem. Omstreeks 1840 telde Malburgen 16 huizen met 110 inwoners.
Er stonden een aantal grotere boerderijen alwaar een deel van de lokale bevolking werk vond.
Oorspronkelijk lag de Rijn in de 16e eeuw een paar honderd meter meer oostelijk, en door erosie in de rivier verdwenen enige Malburgse boerderijen alsmede het kasteel Maalburg in de golven van de rivier. Het was dus niet alleen Bernardus die het noodlottig slachtoffer werd van de grillen van de Rijn, en ongetwijfeld zijn er meerdere personen verdronken.
Hieronder nog een kaartje van het gebied waar de genoemde gebeurtenissen zich hebben afgespeeld.

Kaartje omstreeks 1815

Op het kaartje hierboven zijn duidelijk te zien het gehucht Malburg, het Malburgse veer even onder Arnhem, de plaats Huissen met daarbij getekend de vaart die ook uitmondde in de Rijn, en het waarden gebied de Pleij.
Bernardus en Gertrudis woonden in de Landaan, dit lag tussen Huissen en de Pleij aan de linkeroever van de Rijn.
Bernardus zal verdronken en later gevonden zijn tussen de Pleij en het Malburgse veer onder Arnhem.

Uiteraard zijn alle hier genoemde namen terug te vinden in de database.