Bocken, 100 jaar Molenpoort

Zoals te zien op bovenstaande plattegrond, werd Weert vroeger geheel omgeven door grachten of singels. In vroeger tijden was Weert een niet onbelangrijke vesting stad, met naast de grachten ook een verdedigings werk van wallen, met de nodige toegangs poorten naar de stad.
Duidelijk te zien zijn de namen die we vandaag de dag nog tegenkomen, waaronder de Maaspoort en de Molenpoort, en net buiten de Hoogpoort de Heuvakker uit het verhaal van de bakkers Bocken.

Na de afbraak van de restanten van de vesting werken, bleven de namen nog bestaan als de buiten gebieden van Weert. Deze gebieden werden hoofdzakelijk bezet door enkele verspreide boerderijen waar landbouw en veeteelt werd uitgeoefend.

Het is bij de Molenpoort waar we Franciscus Bocken terug vinden.

Volgens een van de oudste volkstellingen van Weert, de telling gemaakt tussen 1796 en 1800, stond aan de Molenpoort de nering van Jan van Grimbergen. Jan was gehuwd met Elisabeth van Caldenbach en had twee kinderen, een zoon en een dochter. Een boerderij, een stal en een stuk land om in het onderhoud te voorzien. Toch was er werk genoeg, zeker in de zomer en nazomer maanden om een knecht nodig te hebben.
Franske Bocken, geboren in Neeritter, zag wel wat in het werk bij van Grimbergen, temeer omdat beiden een Belgische achtergrond hadden. Dat klikte makkelijk en snel!

In die jaren viel Nederland nog onder het bezet van de Fransen, het keizerrijk van Napoleon.

Fragment uit de volkstelling van 1796

In de bovenstaande akte zien we Jean (Jan) van Grimbergen, 53 jaar, cultivateur, dus landbouwer en zijn echtgenote Elisabeth Caldenbach, dan 45 jaar oud.
Verder dochter en zoon, Joanna Marie, 25 jaar en Jean Mathieu 12 jaar.
Als laatste Corneille (Cornelis), gezien de leeftijd, 55 jaar, waarschijnlijk een broer.

Feit is dat Franciscus Bocken in 1804 met Joanna Maria trouwde. Hij kwam dus nog niet in de volkstelling op dat adres voor.

Franske de knecht had het goed naar de zin bij de familie van Grimbergen. Het werk kon hij gemakkelijk aan, het eten was goed, en hij had een oogje laten vallen op de struise boeren dochter Maria Helena.
Ook Maria Helena stond niet afkerend tegen over de hardwerkende knecht die bij de familie was binnen gehaald, en al spoedig klikte het goed tussen die twee. Zij waren ook nagenoeg van dezelfde leeftijd.
Feit is dat Franciscus met Maria Helena huwde, op 2 Juli 1804, en nog net op tijd, want het is nauwelijks negen maanden later of het eerste kind wordt geboren.

De huwelijks akte heeft als datum “mois de messidor” gelijk aan de oude Nederlandse benaming oogstmaand, dus Juli.
Franske heet hier Francois Boeken, de verfransing van Franciscus Bocken.

Het zoeken naar aktes in de periode 1795 – 1815 vergt dus nogal wat moeite. Waren voor die tijd de aktes in het latijn, deze periode onder het Frans bewind werd Franstalig ingevoerd.
Een geboorte- of doop akte wordt dan een “certificat de naissance” terwijl een overlijdens akte een “certificat de deces wordt”. Samen met moeilijk leesbare handschriften, een behoorlijke taak deze tevoorschijn te krijgen.

Fragment uit de huwelijks akte Bocken – Grimbergen 1804

Op 25 Maart 1805, in het Frans “mois de ventose” ofwel windmaand ziet een zoon het levenslicht, maar onder de Franse verbasteringen van namen, werd hij ingeschreven als Regnier Boeken. Later wordt dit weer gewoon Reneirus (Renier) Bocken.

Geboorte akte Regnier Boeken, ofwel Renier Bocken

Tien jaar later, in 1806, zien we veranderingen op het adres aan de Molenpoort.
Franske Bocken is intussen gehuwd met Maria Helena, vreemd genoeg wordt de net geboren zoon uit dit huwelijk, Renier, hier niet genoemd.
Wel te zien is Francis Bokken, leeftijd 32 jaar en “zijn vrouw” Helena met als leeftijd 31. De leeftijden werden vaak ook foutief genoemd, Helena was een jaar ouder als Franciscus.

Fragment uit de telling rond 1806

In 1809 wordt het tweede kind geboren, een dochter. Maar het ongeluk slaat toe, het meisje wordt slechts acht dagen oud en komt te overlijden op 19 April 1809.
Mogelijkerwijs heerste er in die tijd een ziekte, of vanwege de soms ook erbarmelijke en vaak armoedige omstandigheden, een week later komt ook Franciscus op 26 April 1809 te overlijden. Hij werd slechts 34 jaar oud.

Maria Helena blijft achter met de nog jonge Renier, slechts vijf jaar oud. Hij groeit op zonder vader, Maria zal nooit hertrouwen.
Zij blijven aan de Molenpoort wonen, en het Bevolkings Register van 1849 komt overeen met de leeftijden en feiten. Die afbeelding staat hieronder.

Helena van Grimsbergen 67 jaar
Zoon Renier dan al gehuwd met Anna Smis, en zoon Peter Jan, Petrus Johannes, dan 8 jaar oud.
Peter Jan is de vader van Neerke Bocken gehuwd met Mi-j-Beth Kiggen

Maria Helena van Himbergen komt te overlijden in 1852, waarna de boerderij overgaat in de handen van zoon Renier Bocken, intussen gehuwd met Anna Catharina Smis.
Dat huwelijk vond plaats op 6 April 1836.
De boerderij aan de Molenpoort origineel in handen van de Familie van Grimbergen is waarschijnlijk dus rond 1790 gebouwd. Vanaf 1805 woonden er generaties Bocken. De bevolking Weert 1860 – 1880 geeft weer het volgende beeld van toenmalige inwoners:

Fragment bevolking Weert 1860 – 1880, Molenpoort

Anna Catharina Smis, als hoofd van de familie, zij is inmiddels weduwe,van Renier Bocken overleden in 1865.
Zoon Johannes Franciscus, geboren 1839, overleden 1873, hij bleef ongehwuwd.
Zoon Petrus Johannes, geboren 1841 in 1873 gehuwd met Maria Ida Nouwen en hun kinderen: Antoon Renier (Neerke Bocken), Frans Antoon, Wilhelmus Matthijs en Johanna Maria Elisabeth.
Het gezin Bocken – Nouwen zal naar een totaal van acht kinderen groeien, en zij blijven aan de Molenpoort wonen. Die uitbreiding is te zien in de volgende volkstelling, afgebeeld hieronder.

Fragment bevolking Weert 1880 – 1900, Molenpoort

Ook Anna Catharina Bocken – Smis is intussen overleden, en de boerderij wordt volledig bewoond door leden uit het Bocken gezin. Van de acht kinderen komen er vijf jong te overlijden, en zal alleen Neerke (Antoon Renier) overblijven die de naam weer voortzet.
Hieronder een overzicht van de kinderen:

  • Antoon Renier (Neerke) huwde Mi-j-Beth Kiggen
  • Frans Antoon 1875 – 1902 ongehuwd
  • Wilhelmus Mathijs 1878 1879
  • Anna Maria Elisabeth 1879 – 1881
  • Catharina Francisca Elisabeth 1882 1884
  • Peter Wilhelmus 1885 – 1924 ongehuwd
  • Maria Catharina Elisabeth huwde H.H. Adriaens huwde 2 J.H. Theunissen
  • Anna Catharina huwde M.J.H. Meuwis

De generaties Bocken, hebben vanaf begin 1800 aan de Molenpoort gewoond. Begonnen met Frans Bocken, die vanuit Neeritter op de boerderij bij van Grimbergen terecht kwam, tot de kinderen van Petrus Johannes Bocken die in 1914 kwam te overlijden.
Het is rond deze tijd dat ook het gebied Molenpoort langzaam aan wordt opgeslokt door de stad Weert. Waar eens de landerijen en boerderijen lagen, een oase van rust, kwam nu de verstedelijking. De boerderijen verdwenen, en het land werd langzaam aan volgebouwd.

Het enige wat nog aan die tijd herinnert, is de St Rumoldus kapel. De huidige kapel werd rond 1775 als klein zaalkerkje gebouwd, en door de bewoners uit de omgeving voor de kerk diensten gebruikt.

De St Rumoldus kapel rond 1900
De St Rumoldus kapel rond 1910, met nog duidelijk boerderijen te zien
De kapel in de huidige tijd met geknotte lindebomen

Met het verdwijnen van het landschap en de oprukkende verstedelijking moest Neerke Bocken wel uitkijken naar een nieuwe locatie. Hij was geen stadsmens, en zou daar ook niet kunnen aarden. Het boeren leven was hem met de paplepel ingegoten, en het was op die manier dat hij zijn bestaan wilde opbouwen.

Hij vond die mogelijkheid aan het Laar, waar de familie Kiggen huisde.
In 1903 huwde Neerke met Mi-j-Beth Kiggen en het zal rond 1910 geweest zijn dat het echtpaar zich aan het Laar vestigde. De volkstelling 1910 -1920 laat het volledige gezin zien, en dat was inmiddels zo groot dat het nauwelijks op een bladzijde paste.

Na 100 jaar geschiedenis van de familie Bocken aan de Molenpoort kan het niet geholpen worden dat de volgende woorden door mijn gedachten gaan:

Langs het straatje naar de boerderij van zijn vader zag Neerke steeds het kapelleke staan,
hij was een kind en kon niet weten dan dat dat eens voorbij zou gaan…..

Bevolking 1910 – 1920 Laar


Klik hier voor Bocken – generatie I, waar de geschiedenis zich voortzet aan het Laar, alwaar een van de grootste families zou ontstaan.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *